inkomo (Cattle): incazelo yephupho ngokwamasiko (amaZulu, amaXhosa)

Ngokwesiko lamaZulu namaXhosa, ukuphupha inkomo, inkabi noma inkunzi kuvame ukuhunyushwa njengomyalezo ovela emadlozini, ikakhulukazi isicelo sokuba kuhlatshwe isilwane esithile noma kukhokhwe izikweletu zemikhuba yesintu. Kubantu abaqeqeshelwa ukuba ngabelaphi, izinkomo emaphusheni zibuye zikhombise izigaba zokubizwa kwabo. [1] [2] [3]

Amagama

  • IsiNgisi: Cattle
  • isiZulu: inkomo, ubuningi izinkomo [9]
  • isiXhosa: inkomo [10]
  • isiSuthu: kgomo, ubuningi dikgomo [11]

Uhlolojikelele

Izinkomo (inkomo) zibaluleke kakhulu emikhubeni yesintu yamaNguni, futhi amaphupho ngazo ahunyushwa ikakhulu ngokubheka amadlozi. Abantu baseMpondo okwakhulunywa nabo ngeminyaka yawo-1930 bathi ukuphupha ngokuphindaphindiwe ngesilwane esithile kukhombisa ukuthi amadlozi ayasifuna. Esikweni lamaZulu, iphupho lingakhetha ukuthi kuhlatshwe siphi isilwane. Umboni ongumXhosa wahumusha iphupho lomuntu osaqeqeshwa ngenkabi njengophawu lwezikweletu eziningi zemikhuba yesintu ezazinesikhathi eside zingakhokhiwe. Abelaphi ababeqeqeshwa babephupha ngenkunzi enobuso obumhlophe, ngokuhlatshwa kwenkomo ngokwesiko, nangezinkomo eziningi ezazime ziyindilinga, okwaveza ukuphela kokuqeqeshwa. Omunye owakhuluma naye ongumZulu wathi ukujahwa izinkomo kukhomba ukukhulelwa. Imithombo ayivamile ukuchaza imininingwane yemibala, kanti abukho ubufakazi obuningi bamaphupho obuvela esiSuthwini, ngakho izincazelo zezinkomo ezibomvu noma ezinsundu azifakiwe lapha.

Ingqikithi: Izilwane emaphusheni

isiZulu

inkomo

Esikweni lamaZulu, iphupho linganquma ukuthi kuhlatshwa siphi isilwane kukhokhelwa amadlozi: isilwane singase sibe yileso umuntu aphuphe ngaso. Abelaphi balandisa ukuthi ngesikhathi sokuqeqeshwa amadlozi abakhombisa inkunzi enomsila nobuso obumhlophe, nokuthi umuntu oqeqeshwayo waphupha ngezinkomo eziningi ezazime ziyindilinga njengendlu yesiZulu, okwaveza ukuthi ukuqeqeshwa kwakhe sekuphelile. Omunye owakhuluma naye wathi ukujahwa izinkomo kukhomba ukukhulelwa. [3] [5] [7] [4]

Izinguquko ezivamile
UshintshoIncazelo
ukujahwa inkomo noma izinkomoOmunye owakhuluma naye ongumZulu: kuwuphawu lokuthi owesifazane ukhulelwe (umthombo owodwa). [4]
izinkomo eziningiEkulandiseni kwesangoma esisodwa, izinkomo eziningi zime ziyindilinga zaveza ukuphela kokuqeqeshwa. [7]

isiXhosa

inkomo

Kubantu baseMpondo abakhuluma isiXhosa, ukuphupha ngokuphindaphindiwe ngesilwane esithile kwakuthathwa njengobufakazi bokuthi amadlozi (amathongo) ayesifuna leso silwane. Umboni ongumXhosa wahumusha isilwane esasiphuphe ngaso umuntu osaqeqeshwayo njengenkabi, wachaza ukuthi wayekweleta amadlozi izikweletu eziningi zemikhuba yesintu ezazinesikhathi eside zingakhokhiwe. Ezincwadini zesiXhosa, inkomo iwuphawu lokusinda nobunye oluxhumene namadlozi. [1] [2] [12]

Imibuzo evamile

Kusho ukuthini ukuphupha izinkomo?

Ngokwesiko lamaZulu namaXhosa, amaphupho ngezinkomo ngokuvamile ahunyushwa njengemiyalezo evela emadlozini. Ukuphupha ngokuphindaphindiwe ngesilwane esithile kwakuthathwa njengophawu lokuthi amadlozi afuna sihlatshwe, kanti izangoma ziye zahumusha iphupho ngenkabi njengesikhumbuzo sezikweletu zemikhuba yesintu ezingakakhokhwa. [1] [2] [3]

Kusho ukuthini ukujahwa inkomo ngokomoya wesintu sase-Afrika?

Umthombo owodwa wesiZulu oshicilelwe ubika ukuthi omunye owakhuluma nawo wathi uma owesilisa noma owesifazane ephupha ejahwa izinkomo, lokho kukhomba ukuthi owesifazane ukhulelwe. Lokhu kuvela kumuntu oyedwa owakhuluma naye, ngakho kubheke njengendlela eyodwa yokuhumusha yesintu, hhayi umthetho. [4]

Kusho ukuthini ukuphupha kuhlatshwa inkomo?

Ukuhlaba ngokwesiko kuyindlela imindeni ehlonipha ngayo amadlozi, futhi amaphupho avame ukukhomba kukho. Esikweni lamaZulu, isilwane esizohlatshwa kungase kube yileso umuntu aphuphe ngaso. Iphupho lomuntu oqeqeshwa ukuba yisangoma ngokuhlatshwa kwenkomo enkulu ngokwesiko lamukelwa ngokukhululeka njengophawu oluvela emadlozini. [3] [6] [1]

Kusho ukuthini ukuphupha izinkomo eziningi?

Ekulandiseni kwesangoma esisodwa esingumZulu, iphupho lezinkomo ezingaba yishumi nesishiyagalombili ezazime ziyindilinga njengendlu yesiZulu laveza ukuthi ukuqeqeshwa kwaso kwakuzophela nini. Abanye abelaphi bachaza amaphupho ezinkomo njengezimpawu zezigaba ezihlukahlukene zokubizwa. [7] [8]

Indlela yokucabanga ngaleli phupho

Bhala ukuthi ubani noma yini oyibonile, lokho ekwenzile nokuthi iphupho likwenze wazizwa kanjani. Iphupho elilodwa liyisiqalo sokuzindla, alisona isiprofetho, ukuxilongwa kwesifo noma isinqumo mayelana nobizo. Gcina imininingwane ku-ithuluzi lokuzindla ngephupho ngaphambi kokuba uyikhohlwe.

Izimpawu ezihlobene

Okuvamile

Ingqikithi efanayo

Joyina umphakathi

Joyina umphakathi ukuze nixoxe ngokuthi iphupho elifana naleli lichazwa kanjani emndenini wakini.

Imithombo

Le misebenzi eshicilelwe iyimithombo yezincazelo ezikuleli khasi.

Akukho ndima ecashuniwe kuleli khasi.

  1. Monica Hunter (1936). Reaction to Conquest: Effects of Contact with Europeans on the Pondo of South Africa. Oxford University Press for the International Institute of African Languages and Cultures. Chapter on Diviners/Initiation, c. pp. 320-323; plates XIX-XX (novice confesses her dreams).
  2. Manton Hirst (2005). Dreams and Medicines: The Perspective of Xhosa Diviners .... Taylor & Francis (Indo-Pacific Journal of Phenomenology). I-DOI: 10.1080/20797222.2005.11433901. printed page 12 (PDF page 13).
  3. Oosthuizen, Marguerite Poland. (1996). Uchibidolo: The abundant herds: A descriptive study of the Sanga-Nguni cattle of the Zulu people, with special reference to colour-pattern terminology and naming-practice. University of Natal, Department of Zulu and Centre for Oral Studies. PDF page 205.
  4. McNulty, Grant. (2003). The functions of dreams and visions in the ibandla lamaNazaretha at Inanda. University of Natal, Durban (UKZN ResearchSpace). PDF page 90.
  5. Penny Bernard (2001). Sacred Water Sites and Indigenous Healers in Southern Africa: The Need to Protect Knowledge, Nature and Resource Rights (Indigenous Knowledge Conference 2001). Indigenous Knowledge Conference 2001 (hosted at University of Saskatchewan iportal). PDF page 5.
  6. Wreford, Jo Thobeka (2005). Ukusebenza nethongo (Working with Spirit): the role of sangoma in contemporary South Africa. University of Cape Town, Doctoral thesis. PDF page 166.
  7. Ngobese, Derrick Horecious Dalifa (2018). Protest and identity in the context of ... (Basotho sacred sites; full title truncated in search result). University of Venda (UnivenSpace). PDF page 150.
  8. Pieter Jolly. An evaluation of recent oral evidence relating to Nguni diviners and the south-eastern San. PDF page 8.
  9. Oosthuizen, Marguerite Poland. (1996). Uchibidolo: The abundant herds: A descriptive study of the Sanga-Nguni cattle of the Zulu people, with special reference to colour-pattern terminology and naming-practice. University of Natal, Department of Zulu and Centre for Oral Studies. PDF page 235.
  10. Mlisa, Lily-Rose Nomfundo (2009). Ukuthwasa initiation of amagqirha: identity construction and the training of Xhosa women as traditional healers. University of the Free State (PhD thesis, Centre for Africa Studies). PDF page 23.
  11. sesotho.org (Bukantswe dictionary). Sesotho dictionary - Bukantswe (English-Sesotho, letter C). sesotho.org. entry 'cave'.
  12. Z. Mtumane. The Significance of Ancestors as a Cultural Component in [a Xhosa novel]. South African Journal of Folklore Studies (Unisa Press). PDF page 7.

Indlela esenza ngayo ucwaningo

Kugcine ukubuyekezwa ngomhla ka-31 ku-u-Okthoba 2026.