inkomo (Cattle): tlhaloso ya toro moetlong wa Mazulu le Maxhosa

Tlwaelong ya Mazulu le Maxhosa, ho lora kgomo, pholo kapa poho hangata ho tolokwa e le molaetsa o tswang ho badimo, haholoholo kopo ya hore ho hlajwe phoofolo e itseng kapa hore ho lefellwe dikoloto tsa meetlo. Ho batho ba kwetlisetswang ho ba dingaka, dikgomo ditorong di boetse di supa methati ya pitso. [1] [2] [3]

Mabitso

  • Senyesemane: Cattle
  • isiZulu: inkomo, bongata izinkomo [9]
  • isiXhosa: inkomo [10]
  • Sesotho: kgomo, bongata dikgomo [11]

Kakaretso

Cattle (inkomo) di bohlokwa haholo meetlong ya Bantu ba Nguni, mme ditoro ka tsona di hlaloswa haholo ka kamano ya tsona le badimo. Bafani ba ditaba ba Mpondo ka bo-1930 ba ile ba re ho lora phoofolo e itseng kgafetsa ho bontsha hore badimo ba a e batla. Tlwaelo ya Mazulu e dumella toro ho kgetha phoofolo e tla hlajwa. Senohe sa Maxhosa se ile sa nka toro ya moithuti ya pholo e le sesupo sa dikoloto tsa meetlo tse neng di sa lefellwa ka nako e telele. Dingaka tse kwetliswang di ile tsa lora ka poho e sefahleho se sesweu, ka ho hlajwa ha kgomo ka moetlo, le ka dikgomo tse ngata tse emeng sedikadikweng tse ileng tsa bontsha hore kwetliso e fedile. Mofani e mong wa ditaba wa Mozulu o ile a re ho lelekiswa ke dikgomo ho supa boimana. Mehlodi ha e hlalose hangata dintlha tsa mebala, mme bopaki ba ditoro tsa Sesotho bo a fokola, ka hoo ditlhaloso tsa dikgomo tse kgubedu kapa tse sootho ha di fanwe mona.

Sehlooho: Diphoofolo ditorong

isiZulu

inkomo

Tlwaelong ya Mazulu, toro e ka etsa qeto ya hore na ho hlajwa phoofolo efe bakeng sa badimo: phoofolo eo e ka ba feela eo motho a e lorileng. Ditlaleho tsa dingaka di hlalosa kamoo badimo ba ileng ba bontsha poho e nang le mohatla le sefahleho se sesweu nakong ya kwetliso, le moithuti ya ileng a lora dikgomo tse ngata di eme sedikadikweng jwalo ka ntlo ya Mazulu, e leng se ileng sa bontsha hore o qetile kwetliso. Mofani e mong wa ditaba o itse ho lelekiswa ke dikgomo ho supa boimana. [3] [5] [7] [4]

Diphetoho tse tlwaelehileng
PhetohoTlhaloso
ho lelekiswa ke kgomo kapa dikgomoMofani a le mong wa ditaba wa Mozulu: ke sesupo sa hore mosadi o imme (mohlodi o le mong). [4]
dikgomo tse ngataTlalehong e le nngwe ya sangoma, dikgomo tse ngata tse emeng sedikadikweng di ile tsa bontsha hore kwetliso e fedile. [7]

isiXhosa

inkomo

Hara Mpondo ba buang Sexhosa, ho lora phoofolo e itseng kgafetsa ho ne ho nkuwa e le bopaki ba hore badimo (amathongo) ba batla phoofolo eo. Senohe sa Maxhosa se ile sa toloka toro ya moithuti ya pholo (inkabi), mme sa hlalosa hore o ne a kolota badimo dikoloto tse ngata tsa meetlo tse neng di sa lefellwa ka nako e telele. Dingolweng tsa Maxhosa, kgomo ke letshwao la ho phela le kopano, le amanang le badimo. [1] [2] [12]

Dipotso tse tlwaelehileng

Ho bolela eng ha ke lora dikgomo?

Tlwaelong ya Mazulu le Maxhosa, ditoro tsa dikgomo hangata di tolokwa e le melaetsa e tswang ho badimo. Ho lora phoofolo e itseng kgafetsa ho ne ho nkuwa e le sesupo sa hore badimo ba batla hore e hlajwe, mme dingaka tsa setso di tolokile toro ya pholo e lorang e le kgopotso ya dikoloto tsa meetlo tse sa lefellwang. [1] [2] [3]

Ho bolela eng ha ke lora ke lelekiswa ke kgomo borapeding ba setso ba Afrika?

Mohlodi o le mong o phatlaladitsweng wa Mozulu o tlaleha mofani wa ditaba a re haeba monna kapa mosadi a lora a lelekiswa ke dikgomo, seo se bontsha hore mosadi o imme. Taba ena e tswa ho mofani a le mong wa ditaba, kahoo e nke e le tlhaloso e nngwe ya setso feela, eseng molao. [4]

Ho bolela eng ha ke lora kgomo e hlajwa?

Ho hlaba phoofolo ka moetlo ke tsela eo malapa a hlomphang badimo ka yona, mme hangata ditoro di lebisa tabeng ena. Tlwaelong ya Mazulu, phoofolo e tla hlajwa e ka ba eo motho a e lorileng. Toro ya moithuti wa sangoma ya ho hlajwa ha kgomo e kgolo ka moetlo e ile ya amohelwa ka kimollo, e le sesupo se tswang ho badimo. [3] [6] [1]

Ho bolela eng ha ke lora dikgomo tse ngata?

Tlalehong e le nngwe ya sangoma wa Mozulu, toro ya dikgomo tse ka bang leshome le metso e robedi tse emeng sedikadikweng jwalo ka ntlo ya Mazulu e ile ya bontsha hore kwetliso ya hae e tla fela neng. Dingaka tse ding di hlalosa ditoro tsa dikgomo e le matshwao a methati ya pitso. [7] [8]

Mokgwa wa ho nahana ka toro ena

Ngola hore na o bone mang kapa eng, seo a se entseng, le kamoo toro e ileng ya o ama kateng. Toro e le nngwe ke qalo ya ho nahana, eseng polelelopele, tlhahlobo ya bokudi kapa qeto mabapi le pitso. Boloka dintlha ho sesebediswa sa ho nahana ka toro pele di ka o tswa mohopolong.

Matshwao a amanang

Ka kakaretso

Sehlooho se tshwanang

Eba setho sa setjhaba

Eba setho sa setjhaba ho bua ka kamoo toro e tshwanang le ena e hlaloswang ka teng lelapeng la heno.

Mehlodi

Dibuka tsena tse phatlaladitsweng ke mehlodi ya ditlhaloso tse leqepheng lena.

Ha ho temana e qotsitsweng leqepheng lena.

  1. Monica Hunter (1936). Reaction to Conquest: Effects of Contact with Europeans on the Pondo of South Africa. Oxford University Press for the International Institute of African Languages and Cultures. Chapter on Diviners/Initiation, c. pp. 320-323; plates XIX-XX (novice confesses her dreams).
  2. Manton Hirst (2005). Dreams and Medicines: The Perspective of Xhosa Diviners .... Taylor & Francis (Indo-Pacific Journal of Phenomenology). DOI: 10.1080/20797222.2005.11433901. printed page 12 (PDF page 13).
  3. Oosthuizen, Marguerite Poland. (1996). Uchibidolo: The abundant herds: A descriptive study of the Sanga-Nguni cattle of the Zulu people, with special reference to colour-pattern terminology and naming-practice. University of Natal, Department of Zulu and Centre for Oral Studies. PDF page 205.
  4. McNulty, Grant. (2003). The functions of dreams and visions in the ibandla lamaNazaretha at Inanda. University of Natal, Durban (UKZN ResearchSpace). PDF page 90.
  5. Penny Bernard (2001). Sacred Water Sites and Indigenous Healers in Southern Africa: The Need to Protect Knowledge, Nature and Resource Rights (Indigenous Knowledge Conference 2001). Indigenous Knowledge Conference 2001 (hosted at University of Saskatchewan iportal). PDF page 5.
  6. Wreford, Jo Thobeka (2005). Ukusebenza nethongo (Working with Spirit): the role of sangoma in contemporary South Africa. University of Cape Town, Doctoral thesis. PDF page 166.
  7. Ngobese, Derrick Horecious Dalifa (2018). Protest and identity in the context of ... (Basotho sacred sites; full title truncated in search result). University of Venda (UnivenSpace). PDF page 150.
  8. Pieter Jolly. An evaluation of recent oral evidence relating to Nguni diviners and the south-eastern San. PDF page 8.
  9. Oosthuizen, Marguerite Poland. (1996). Uchibidolo: The abundant herds: A descriptive study of the Sanga-Nguni cattle of the Zulu people, with special reference to colour-pattern terminology and naming-practice. University of Natal, Department of Zulu and Centre for Oral Studies. PDF page 235.
  10. Mlisa, Lily-Rose Nomfundo (2009). Ukuthwasa initiation of amagqirha: identity construction and the training of Xhosa women as traditional healers. University of the Free State (PhD thesis, Centre for Africa Studies). PDF page 23.
  11. sesotho.org (Bukantswe dictionary). Sesotho dictionary - Bukantswe (English-Sesotho, letter C). sesotho.org. entry 'cave'.
  12. Z. Mtumane. The Significance of Ancestors as a Cultural Component in [a Xhosa novel]. South African Journal of Folklore Studies (Unisa Press). PDF page 7.

Mokgwa wa rona wa dipatlisiso

E ntlafaditswe la ho qetela ka 31 Mphalane 2026.