utshwala (Beer): intsingiselo yephupha ngokwezithethe (amaZulu, amaXhosa)

Kwezi ngxelo zamaXhosa, iphupha apho izinyanya zicela umqombothi linokutolikwa njengesicelo sokubenzela wona, ngamanye amaxesha kuba kukho into ekwakufanele bayenzele zona kodwa bengayenzanga. Umqombothi usenokuvela nasemaphupheni okubizwa ukuba umntu aphilise. Kumzekelo wamaZulu, umntu owangxoliswa ephupheni ngenxa yokungabuleli ngobuninzi bezinto awayezifumene waphendula ngokwenziwa kotshwala. [1] [2] [3] [4]

Amagama

  • IsiNgesi: Beer
  • isiZulu: utshwala

Amagqabantshintshi

Uphononongo lomqombothi phakathi kwamakrwala, amadoda amaXhosa aselula emva kolwaluko, luchaza ukuba xa izinyanya zikhalaza okanye zikhankanya ephupheni into engahoywanga lusapho, intloko yosapho isenokwenza umqombothi ukuze izizolise. Uphononongo lukaBigalke ngamaNdlambe lubhala ngendoda eyaphupha amadoda amathathu esendlwini yayo eyixelela ukuba ikhuphe umqombothi wayo, yaza yawathatha njengawona ayizinyanya zayo. Kuphononongo lukaSchweitzer, umphuphi owacelwa ngutata wakhe umqombothi wawenza waza wathi iphupha limzisele amathamsanqa. Uphononongo lukaMndende ngentetho yesiXhosa yezithethe lubonisa enye indlela owawusetyenziswa ngayo: umqombothi, amagwebu namagqirha kumaphupha ebhinqa elinye kwatolikwa njengobizo lwalo lokuba ligqirha. UCallaway unika umzekelo wamaZulu apho inkosi yelali, eyayikhalinyelwa ephupheni ngokungabuleli emva kwesivuno esikhulu, yenza ukuba kwenziwe utshwala.

Umxholo: Ikhaya, ukutya nezinto onazo

isiXhosa

Xa kubonakala ngathi izinyanya ziyakhalaza ephupheni, uphononongo lomqombothi phakathi kwamakrwala luchaza ukuba kusenokwenzeka ukuba kukho into ekwakufanele bayenzele izinyanya kodwa bengayenzanga, kwaye kusenokwenziwa umqombothi ukuze zizole. UBigalke noSchweitzer bobabini babhala ngabaphuphi abenza okanye bakhuphe umqombothi emva kokuba izinyanya okanye utata wabo beyicelile. UMndende ubhala ngomqombothi kumaphupha ebhinqa elinye njengenxalenye yobizo lwalo lokuba ligqirha. [1] [2] [5] [3]

Iinguqulelo eziqhelekileyo
InguquleloIntsingiselo
Izinyanya zicela umqombothiKutolikwa njengesicelo sokubenzela umqombothi, ngamanye amaxesha kuba kukho into ekwakufanele bayenzele zona kodwa bengayenzanga. [1] [2]
Umqombothi ephupheni lobizoUMndende ubhala ngomqombothi, amagwebu namagqirha kumaphupha ebhinqa elinye, okutolikwa njengobizo lwalo lokuba ligqirha. [3]

isiZulu

utshwala

UCallaway unika umzekelo wenkosi yelali ethi, emva kwesivuno esikhulu, iphuphe ibuzwa ukuba kutheni ingabuleli. Iyaqonda ngoko nangoko, yenze ukuba kwenziwe utshwala ize ibulele Amatongo ngoko ikufumeneyo. Kulo mzekelo utshwala yimpendulo kwiphupha, asiyonto ebonwa ephupheni. [4]

Imibuzo eqhelekileyo

Kuthetha ukuthini xa izinyanya zicela umqombothi ephupheni?

Kwezi ngxelo zamaXhosa oku kunokutolikwa njengesicelo sokubenzela umqombothi, ngamanye amaxesha kuba kukho into ekwakufanele bayenzele zona kodwa bengayenzanga. UBigalke ubhala ngendoda yakwaNdlambe eyakhupha umqombothi wayo emva kwephupha elinjalo. [1] [2]

Kuthetha ukuthini ukuphupha utata wam ecela umqombothi?

Omnye umphuphi kuphononongo lukaSchweitzer waphupha oku, wenza umqombothi waza kamva wathi iphupha limzisele amathamsanqa nempilo engcono. Le yindlela umntu omnye alitolika ngayo iphupha lakhe. [5]

Ngaba ukuphupha umqombothi kungathetha ubizo lokuphilisa?

Kwesinye isiganeko, ewe. Uphononongo lukaMndende ngentetho yesiXhosa yezithethe lubhala ngebhinqa elamaphupha alo omqombothi, amagwebu namagqirha atolikwa njengobizo lwalo lokuba ligqirha. [3]

Kuthetha ukuthini ukuphupha utshwala kwisithethe samaZulu?

UCallaway unika umzekelo wenkosi yelali eyakhalinyelwa ephupheni ngokungabuleli emva kwesivuno esihle, eyathi emva koko yenza ukuba kwenziwe utshwala. Apha utshwala yimpendulo kwiphupha, kunokuba ibe yinto ebonwe ephupheni. [4]

Indlela yokucingisisa ngeli phupha

Bhala phantsi ukuba ubone bani okanye ntoni, ukuba benze ntoni, nendlela elivakale ngayo iphupha. Iphupha elinye sisiqalo sokucingisisa, asiloxela ikamva, asiloxilongo, yaye alisosigqibo malunga nobizo. Gcina iinkcukacha kwi-isixhobo sokucingisisa ngephupha ngaphambi kokuba uzilibale.

Iimpawu ezinxulumene neli

Ngokubanzi

Umxholo ofanayo

Joyina uluntu

Joyina uluntu ukuze uthethe ngendlela iphupha elifana neli elitolikwa ngayo kusapho lwakho.

Imithombo

Le misebenzi ipapashiweyo yimithombo yeenkcazelo ezikweli phepha.

Akukho sicatshulwa kweli phepha.

  1. Mzoli Mavimbela (2021). THE VIEWS OF AMAKRWALA ON THE MEANING OF UMQOMBOTHI AND COMMERCIAL ALCOHOL USE DURING THE INITIATION CEREMONIES. academia.edu (upload). PDF page 84.
  2. Erich Heinrich Bigalke (1970). The religious system of the Ndlambe of East London district. Rhodes University. PDF page 114.
  3. Nokuzola Mndende (2002). Signifying practices : Amaxhosa ritual speech. academia.edu (upload). PDF page 81.
  4. Henry Callaway (1870). The Religious System of the Amazulu by Henry Callaway - Read Online for free at Global Grey ebooks. Global Grey ebooks. Dream passage following the account of Undayeni; search full text for 'summer dreams are true' and 'The dream goes by contraries' (latter attributed to Umpengula Mbanda).
  5. Robert Schweitzer (1983). A phenomenological explication of dream interpretation among rural and urban Nguni people. Rhodes University. PDF page 210.

Indlela esiphanda ngayo

Igqityelwe ukuhlaziywa ngomhla we-umhla we-7 ku-Novemba 2026.